สีสเตนคืออะไร? รู้จัก Stain Color สีเซรามิกและการใช้งาน

สีที่ปรากฏบนเครื่องปั้นดินเผาในอดีต ส่วนใหญ่มาจากวัสดุธรรมชาติที่สามารถให้สีได้ แต่สีจากธรรมชาติเหล่านี้มักมีข้อจำกัดเรื่องความคงทนและความสม่ำเสมอของสี มนุษย์จึงพัฒนาและคิดค้นวัสดุสำหรับให้สีรูปแบบใหม่ที่สามารถควบคุมเฉดสีได้ดีขึ้น มีความคงทน และที่สำคัญคือสามารถผลิตสีให้มีความสม่ำเสมอใกล้เคียงกันในทุกครั้งที่ใช้งาน

หนึ่งในเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นคือ สีเซรามิก หรือสีสเตน (Stain Color) ซึ่งเป็นวัสดุให้สีที่ได้รับการออกแบบมาเพื่อใช้ในงานเซรามิกโดยเฉพาะ ช่วยให้การสร้างสีบนชิ้นงานมีความสม่ำเสมอและควบคุมเฉดสีได้ง่ายกว่าการใช้วัตถุดิบให้สีจากธรรมชาติหรือสีออกไซด์โดยตรง

สีสเตน (Stain Color) คืออะไร?

สีสเตนคือวัสดุให้สีที่ผลิตจากสารประกอบของโลหะและธาตุทรานซิชันต่าง ๆ เช่น เหล็กออกไซด์ (Iron Oxide), นิกเกิลออกไซด์ (Nickel Oxide) และโคบอลต์ออกไซด์ (Cobalt Oxide) ซึ่งสามารถให้เฉดสีที่แตกต่างกันไป

โดยทั่วไปกระบวนการผลิตสีสเตนจะนำวัตถุดิบมาบดและผสมกัน จากนั้นนำไปเผาให้เกิดปฏิกิริยาและสร้างโครงสร้างของสีที่มีความเสถียรมากขึ้น ก่อนนำกลับมาบดเป็นผงละเอียดเพื่อใช้เป็น สีสำหรับงานเซรามิก สามารถนำไปผสมกับเนื้อดินหรือใช้เป็นส่วนประกอบในการทำเคลือบเซรามิกได้

ข้อดีของสีสเตนในงานเซรามิก

จุดเด่นของสีสเตนคือช่วยให้การควบคุมสีในการผลิตงานเซรามิกทำได้ง่ายขึ้น เพราะมีความเสถียรของสีค่อนข้างสูง จึงช่วยลดความแตกต่างของเฉดสีระหว่างชิ้นงานแต่ละชิ้น

นอกจากนี้ สีสเตนยังสามารถช่วยลดปัญหาหรือตำหนิบางอย่างที่เกิดจากการกระจายตัวของวัตถุดิบให้สี และเนื่องจากสีสเตนผ่านกระบวนการเผาและเกิดปฏิกิริยามาแล้วในระดับหนึ่ง จึงมีความเหมาะสมกับกระบวนการผลิตเซรามิกที่ต้องการควบคุมคุณภาพและความสม่ำเสมอของสี

อีกหนึ่งข้อดีคือสามารถสร้างเฉดสีที่หลากหลายและสดใสสำหรับผลิตภัณฑ์เซรามิกโดยเฉพาะ ทำให้เหมาะทั้งกับงานเครื่องปั้นดินเผา งานศิลปะเซรามิก และการผลิตเชิงอุตสาหกรรม

สีสเตนกับสีออกไซด์ ต่างกันอย่างไร?

แม้ทั้ง สีสเตน (Stain Color) และ สีออกไซด์ (Oxide) จะสามารถนำมาใช้สร้างสีในงานเซรามิกได้ แต่มีความแตกต่างกันในเรื่องของความเสถียรและการควบคุมเฉดสี

สีสเตนมีความเสถียรมากกว่า จึงเหมาะกับงานที่ต้องการควบคุมสีให้มีความสม่ำเสมอในทุกครั้งของการผลิต ขณะที่การใช้สีออกไซด์โดยตรงอาจควบคุมเฉดสีได้ยากกว่า เนื่องจากผลลัพธ์ของสีอาจเปลี่ยนแปลงตามปัจจัยต่าง ๆ เช่น อัตราส่วนการผสม สูตรเคลือบ บรรยากาศในเตาเผา และอุณหภูมิในการเผา

นอกจากนี้ สีสเตนยังมีความละเอียดและสม่ำเสมอของเนื้อสีมากกว่า ในขณะที่สีออกไซด์หรือวัตถุดิบแร่บางชนิดอาจมีสิ่งเจือปนหรืออนุภาคของแร่ธาตุที่ส่งผลต่อความสม่ำเสมอของสีได้

ดังนั้น หากต้องการให้ชิ้นงานเซรามิกมีเฉดสีที่ใกล้เคียงกันในทุกครั้งของการผลิต สีสเตนจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ช่วยให้ควบคุมคุณภาพและสีของชิ้นงานได้ง่ายขึ้น

ประเภทของสีสเตนที่ใช้ในงานเซรามิก

ปัจจุบันมีการพัฒนาสีสเตนให้เหมาะกับการใช้งานในแต่ละประเภท โดยสามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มหลัก ๆ ได้ดังนี้

1. สีสเตนสำหรับเนื้อดิน (Body Stain) เป็นสีสเตนที่นำไปผสมกับเนื้อดินหรือดินเซรามิก เพื่อให้เนื้อดินมีสีตามต้องการ สามารถใช้สร้างสีพื้นหรือสร้างเอฟเฟกต์ต่าง ๆ บนชิ้นงานได้

2. สีสเตนสำหรับเคลือบ (Glaze Stain) เป็นสีสเตนที่ใช้ผสมในสูตรเคลือบเซรามิก เพื่อสร้างสีและเอฟเฟกต์บนพื้นผิวชิ้นงาน โดยสามารถแบ่งตามลักษณะการใช้งานได้ เช่น

• สีสเตนใต้เคลือบ (Underglaze Stain) ใช้สร้างสีหรือลวดลายก่อนเคลือบใสหรือเคลือบชั้นบน
• สีสเตนบนเคลือบ (Overglaze หรือ Onglaze Stain) ใช้ตกแต่งบนพื้นผิวเคลือบที่ผ่านการเผาแล้ว โดยมักใช้สำหรับงานตกแต่งรายละเอียด
• สีสเตนในเนื้อเคลือบ (Inglaze Stain) เป็นสีที่ผสมอยู่ในชั้นเคลือบ เพื่อสร้างสีหรือเอฟเฟกต์เฉพาะเมื่อผ่านกระบวนการเผา

สีสเตน (Stain Color) คือวัสดุให้สีที่พัฒนาขึ้นสำหรับงานเซรามิกโดยเฉพาะ มีจุดเด่นเรื่องความเสถียรและความสม่ำเสมอของสี ช่วยให้สามารถควบคุมเฉดสีของชิ้นงานได้ง่ายกว่าการใช้สีออกไซด์โดยตรง จึงเหมาะกับทั้งงานศิลปะ งานเครื่องปั้นดินเผา และการผลิตเซรามิกที่ต้องการควบคุมคุณภาพของสีให้ใกล้เคียงกันในทุกครั้ง

การเลือกใช้สีสเตนให้เหมาะกับประเภทงาน ไม่ว่าจะเป็น Body Stain, Glaze Stain, Underglaze Stain หรือ Overglaze Stain จึงเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ได้ผลลัพธ์ด้านสีและพื้นผิวตามที่ต้องการ